Goede vragen 2.0

Velen die zitting hebben in bestuurlijke organen vinden het belangrijk dat daarin ‘de goede vragen’ worden gesteld. Men bedoelt dan ‘goede vragen’ als metafoor voor zaken die er op dat niveau toe doen met weglating van alles wat daar niet toe behoort. Zaken die ertoe doen zijn ‘zaken van niveau’, zoals doelrealisering, risicobeheersing en strategie.
In de ‘behandeling op niveau’ van deze ‘zaken van niveau’ doen goede vragen ertoe. Maar wat is een goede vraag?

Hierover nadenkend kom ik tot de conclusie dat het antwoord op deze vraag vanuit drie perspectieven is te beantwoorden: vanuit het perspectief van degene die de vraag stelt, vanuit het perspectief van degene van wie het antwoord op de vraag verwacht wordt, en vanuit het perspectief van de vraag zelf. Jazeker, ook vanuit de vraag zelf.

De vraag

Een goede vraag reikt vér. Een goede vraag doet iets met de degene aan wie de vraag gesteld wordt, maar ook met de vragensteller zelf. Sterker nog: een goede vraag doet ook zelf iets: want een goede vraag deugt. En deugen verbind ik met: doen waartoe iets geschapen is.Zoals een schaar deugt als die goed knipt, en een stoel deugt als die goed zit. Enzovoorts. Een vraag die deugt is een vraag die oprecht nieuwsgierig is naar het antwoord passend bij de inhoud van de vraag. Een goede vraag is nooit op zoek naar een ander antwoord dan in haarzelf al besloten lag. Een vraag die deugt is een integere vraag, een vraag zonder dubbele bodem of een dubbele agenda, een vraag die niet veinst of een valstrik is. Daarom ‘klopt’ een vraag die deugt, in grammaticale zin, semantisch én psychologisch.

De steller

Een goede vraag zegt iets over de eigen oriëntatie van de vragensteller. Een goede vraag onthult. De steller geeft in de formulering van de vraag aan waar hij of zij in is geïnteresseerd, onzeker over is, over gerust gesteld wil worden, aarzelingen bij heeft, passie voor toont, of compassie mee heeft.
Een goede vraag is uitdrukking van betrokkenheid, van empathie, van commitment.
Een goede vraag toont ook iets van de deskundigheid van de steller die immers in de vraag tot uitdrukking brengt over het vermogen te beschikken om te scheiden tussen wat belangrijk is en wat er niet toe doet. Een goede vraag is daarmee uitdrukking van serieuze reflectie aan de kant van de steller: een goede vraag kan weliswaar spontaan opkomen maar passeert toch altijd, hoe snel ook, eerst de eigen kritische toets. Een goede vraag wordt altijd gesteld door iemand die weet wat hij of zij wil. Want als je weet wat je weten wilt en waarom, weet je wat je vragen moet.

De bevraagde

Een goede vraag nodigt degene aan wie ze gesteld wordt, uit, en wel … om te vertellen, om uit te leggen, om aan te tonen, om te bewijzen, om te overtuigen, om trots te zijn, om te weerleggen, om aarzeling te tonen, om onvermogen te bekennen, om te antwoorden dat er geen antwoord is.
Een goede vraag ‘dwingt’ tot nadenken over dingen die misschien helemaal niet in beeld waren en nu, door die specifieke vraag, opeens tot de werkelijkheid de bevraagde gaan horen. Als zodanig rekt een goede vraag het referentiekader van degene van wie een antwoord wordt verwacht per definitie op.
Een goede vraag verandert het persoonlijk perspectief van de bevraagde en noopt hem of haar tot herordening.
Een goede vraag trotseert routines en reflexen en stoort zich aan het verwachte. Een goede vraag neemt immers de bekende feiten niet langer voor lief maar zet de boel op scherp. Een goede vraag maakt onrustig, voelt ongemakkelijk. Een goede vraag beschiet als een voltreffer de veilig gewaande behuizing. Een goede vraag veroorzaakt een  fundamentele aantasting van de bestaande ordeningen en hierarchieen.
Een goede vraag is een daad van zinvol geweld.

(Een eerdere versie van deze bijdrage verscheen in maart 2010 als Open Mind nr 15)

Share
This entry was posted in Reflecties and tagged . Bookmark the permalink.

One Response to Goede vragen 2.0

  1. Pingback: Wat is een vraag? Goede vraag! (Verborgen filosofie in de taal van de adviseur -4-) | Harm Klifman

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *