Open Mind (continued) Nr. 98 Van tegenstelling naar verbinding

Laten we even teruggaan naar 8 juni 2015, ‘De dag van het onderwijsbestuur’ – en evenement dat nu voor de tweede maal door het Ministerie van OCW werd georganiseerd. Ik kon er in verband met andere verplichtingen niet bij zijn, maar volgde het gebeuren wel via Twitter. ‘Dag van het onderwijsbestuur’ – het roept de associatie op van een zaal vol grijze kostuums en stemmig gekleurde mantelpakken, van gesprekken zonder onvertogen woorden, van handen schudden en social talk, van een dag vol beleefdheden en goede voornemens op een hoog abstractieniveau.

SCP-directeur Kim Putters is keynote speaker en houdt een verhaal over ‘moedig onderwijsbestuur’ , waarin een helder klinkend appèl wordt gedaan op de eigen verantwoordelijkheid van de schoolbestuurder, op het voeren van de goede dialoog en op een brede maatschappelijke verankering van het beleid dat besturen voeren.

Op enig moment in het verhaal noemt Putters de bijdrage die onderwijs levert aan ‘het leven van mensen en aan de samenleving’. Die bijdrage is drieledig: het gaat om Bildung, om Binding en om Rendement. Hij zegt er aansprekende dingen over.

Boven de paragraaf waarin deze drieslag wordt gepresenteerd staat als kopje: De oorspronkelijke opdracht van het onderwijs. Dat is apart: de oorspronkelijke opdracht? Het klinkt als een herinnering aan wat verloren is gegaan – maar was iemand zich daarvan bewust? Als een opfrisser van ons geheugen: weet je nog, er was ooit een tijd dat… Is het de bedoeling van dit kopje om het in de zaal aanwezige collectieve geheugen voor enige momenten te resetten in een vorige modus?

Toegegeven, er gaat inderdaad enige verleiding uit naar het creëren van een tegenstelling tussen eenzijdig op rendement gefocuste bestuurders enerzijds en de getrouwen aan waar het ‘oorspronkelijk’ om ging: een brede kijk op de taak van de school. Naarmate de temperatuur in het debat over goed onderwijs oploopt worden de tegenstellingen scherper gearticuleerd.

Kort na de speech van Putters komt de volgende tweet voorbij:

om98 1De tekst in de tweet is rechtstreeks afkomstig uit de gedrukte tekst van Putters’ speech die na afloop verkrijgbaar is voor de deelnemers aan deze dag. Het gaat me hier om de associatie die erboven staat: de verbinding van de drieslag van Putters met een andere bekende drieslag, die van Gert Biesta. Het roept de vraag op naar de betekenis, de bedoeling van deze verbinding. Gaat het om een ‘simpele’ vergelijking in de zin van ‘kijk eens, deze drieslag lijkt wonderlijk genoeg op die van Gert Biesta’? De aanduiding Vgl doet dit inderdaad vermoeden. Maar het kan ook gaan om meer: ‘kijk eens, Gert Biesta wordt door Putters gepresenteerd als de norm (zij het hier even anders gelabeld)’.

Deze tweede associatie zou niet eens zo gek zijn gelet op de sterke analyses van Biesta als het gaat om de meet- en regelcultuur in het onderwijs. Het is heel instructief en op momenten zonder meer onthullend om te lezen hoe Biesta in verschillende publicaties zoals Het prachtige risico van onderwijs, met een scherpe nagel krabt achter de vooronderstellingen die schuilgaan in noties als effectiviteit, leeropbrengsten en rendement. De door velen intuïtief ervaren beperkingen van de huidige trend om kwaliteit van onderwijs alleen nog uit te drukken in getallen, worden door Biesta van stevige onderbouwingen voorzien. Ere wie ere toekomt.

Maar het zou een misvatting zijn als alle credits uitsluitend naar Biesta gaan. Alsof hij het (enige) geweten is dat in stelling kan worden gebracht tegen de (opgeworpen) oogkleppencultuur van bestuurders. Ik herinner hier graag aan de mooie oratie van Edith Hooge bij de aanvaarding van haar hoogleraarschap aan TiasNimbas Business School in Tilburg. In Besturing van autonomie. Over de mythe van bestuurbare onderwijsorganisaties (2013, pag. 17) somt zij de functies van het onderwijs in dezelfde zin op. (Vergeef me de slechte kwaliteit van de foto’s).

om 98 2

Zoals Biesta vanuit de filosofie van het onderwijs de diepte kiest om wat aan de oppervlakte gebeurt, scherp zichtbaar te maken, zo prikt Hooge door allerlei bestuurlijke ‘vanzelfsprekendheden’ heen, die inmiddels zo vanzelfsprekend zijn geworden dat iedereen er over zwijgt. En zoals Biesta bestuurders én onderwijsgevenden wakker schudt uit de verdoving van het effectiviteitsdenken, zo verbindt Hooge onderwijsbestuur met pedagogisch denken op alle niveaus van een onderwijsorganisatie.

Het nationale debat over wat te verstaan onder onderwijskwaliteit wordt weer met verve gevoerd. Een recent verschenen, stevige studie van professor Paul Frissen c. s. geeft ons goed zicht op de dilemma’s en spanningen die zich hierin voordoen.

Opposities creëren: het kan verhelderend werken, maar daarna moeten we wel weer samen verder. Ook dat was deel van de boodschap van Putters op ‘De dag van het onderwijsbestuur’.

Share
This entry was posted in Open Minds and tagged , , , , , , . Bookmark the permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *