Onlangs verschenen er twee boeken over vriendschap. Maar wel heel verschillende boeken en toch beiden van de hand van filosofen. Misschien juist wel om die reden. De eerste die ik noem is Over vriendschap van Wil Derkse, onder meer ook bekend van Een levensregel voor beginners. Benedictijnse spiritualiteit voor het dagelijks leven. Het andere is geschreven voor Stine Jensen, bekend van Dus ik ben, heet Echte vrienden en kwam uit in het kader van de Maand  van de Filosofie.In zijn inleidende hoofdstuk laat Wil Derkse weten dat het onderwerp vriendschap hem al jaren fascineert. Hij sprak er eerder over met enkele vrienden voor het tijdschrift Wijsgerig Perspectief en stelde het thema ook ter sprake in zijn colleges aan de universiteit. Net als in de Levensregel weet Derkse zijn wijsgerige interesse en brede belezenheid mooi te koppelen aan zijn persoonlijke ervaringen, zonder dat dit hinderlijk is. Daarmee is ook een lastig en gevoelig onderwerp als vriendschap bij hem in goede handen. Inderdaad is het een gevoelig onderwerp want zodra je je vriendschap met iemand bewust gaat thematiseren is er iets aan de hand. Het is als met ‘vertrouwen’ als iemand er over begint is dat altijd in situaties dat het er juist niet is.

Derkse behandelt het thema vriendschap aan de hand van een serie denkers uit het recente en uit het verre verleden: C.S. Lewis, Montaigne, Aristoteles, Anselmus, Thomas More, Erasmus en aan de hand van de film Shadowlands van Richard Attenborough over het leven van Lewis.

De besproken auteurs en denkers hebben elk zo hun opvattingen over wat vriendschap is, en welke varianten van vriendschap er zijn. Daarover zijn ze het onderling niet altijd zo eens maar dat maakt niet uit. Wat Derkse laat zien is hoe die varianten ook in hun eigen leven zijn terug te vinden (voorzover dat is na te gaan) en juist die mengeling van autobiografie en filosofie maakt dit boek zo bijzonder en aantrekkelijk.

Persoonlijk maar dan op een heel andere manier is ook Stine Jensen. Zoals van haar te verwachten valt behandelt zij het thema vriendschap zeer eigentijds door bespreking van het beeld dat nieuwe media als Facebook creeren over dit begrip. Zo gaat Facebook, voor je er erg in hebt, aardig met jou aan de  haal en beinvloedt Facebook je identiteit, wat je wel en niet prijsgeeft aan personen die gelabeld worden als vrienden maar met wie je een heel ander soort contact heb dan met de vrienden met wie je op de bank zit of naar de kroeg gaat. Jensen rekt het thema vriendschap verder op door ook in te gaan op de overheid die zich bemoeit met je privéleven onder het mom dat het voor je eigen bestwil is, en ze gaat in op de, zeg maar brutalere stromingen binnen de journalistiek zoals Geen Stijl die meer geinteresseerd zijn in je privégewoontes dan in je opvattingen over de wereld of over het leven.

Jensen schrijft essayistischer dan Derkse, springt van de hak op de tak, omcirkelt het thema en roert steeds andere dimensies aan, is vaak nogal stellig in de opvattingen en dat hoort er allemaal bij. Erg diep gaat het allemaal niet, het is eerder alsof ze een tijd gegoogled heeft en wat boven kwam drijven aan elkaar praat. Ze verhult niet dat ze ambivalent is ten aanzien van Faceboek. Nu eens verslaafd of op zijn minst enthousiast over de vele mogelijkheden van Faceboek, anderzijds ook kritisch over de onzin die rondgaat en vooral over het verlies aan identiteit en intimiteit wat door Facebook wordt uitgelokt.

Dat alles maakt dat ook ik ambivalent ben maar dan over dit boek: het leest lekker, het gaat niet diep, het is nogal rommelig, het is zelf een exempel van hetgeen het beschrijft. Vorm en inhoud zijn één.

Share