Telkens als ik mijn laptop open, zie ik een oude foto. Die dateert uit ongeveer 1953. Ik zie een oude man, klein van stuk, kaal en met een mooi brilletje op de neus, goed gekleed, keurig in kostuum met corsage op de linker rever. Een brede glimlach op zijn gezicht. Hij staat zichtbaar te genieten. Waarvan? 

Zonder twijfel pronkt hij met de zes jongens die om hem heen staan. Zes knullen variërend in leeftijd van pakweg twee-en-een half tot zeven, acht jaar. Waar ik naar kijk is mijn grootvader Harm en zijn zes naar hem vernoemde kleinzonen. Zeven Harms op een kluitje. Ik ben de jongste.

Deze opa van moederskant was opzichter bij de toenmalige Nederlandse Heidemaatschappij en belast met toezicht op onder meer turfstekerijen. 

Deze pater familias was best wel een baasje maar hier, op deze foto, oogt hij tevreden en beminnelijk. Toch sluit ik niet uit dat hij een moment gedacht heeft dat het ook acht jongens hadden kunnen zijn aan wie zijn voornaam is doorgegeven. Immers, zijn twee jongste dochters emigreerden, zoals tienduizenden in die tijd, al jong naar Canada en daar kun je met zijn naam niet aankomen.

Vernoemen was in 1950 nog heel gewoon. Met alle eentonigheid die daar ook het gevolg van kan zijn (de andere kant van de medaille). Aan mijn vaderskant bijvoorbeeld, wemelde het in diezelfde generatie van de Jannen, de Hendriken en de Gerrits en combinaties van die drie. Het ging in die tijd duidelijk niet om originaliteit of om de wens je kind te vernoemen naar één van je (voetbal-, tennis-, muziek, etc-)idolen.

De keuze mag dan vaak eentonig zijn geweest, het vernoemen verbond wel de generaties met elkaar. Je stond vanaf dag 1 in een traditie.

‘Van wie ben jij er een?’ Zó vroeg je in die tijd aan een kind naar de hérkomst, en niet naar de voornaam. Op die manier meende de volwassene te weten welk vlees hij of zij in de kuip had. Zo vader zo zoon, zo moeder zo dochter. 

Niet verwonderlijk dat mensen al eeuwen terug hun voornaam aanvulden met de naam van hun vader en daar dan ‘zoon’ of ‘dochter’ aan toevoegden. Ik denk aan toneeldichter Gerbrand Adriaenszoon Bredero (1585-1618) en Kenau Simonsdochter Hasselaer (1526-1588). 

Zo’n tweede naam (‘van wie ben je er een’) werd vaak de officiële achternaam toen Napoleon Bonaparte in 1811 ieder gezinshoofd verplichtte om bij het gemeentehuis een vaste familienaam te deponeren. Zie daar de herkomst van de vele Janssens, Klaassens, Willemsen en Hendriksen.

Je kon ook je beroep (bakker, molenaar) nemen of de plaats waar je woonde (denk aan plaatsnamen als achternaam). Afijn, Jan Spendel en Jan Sloof weten hier ongetwijfeld meer van dan ik.

De achternaam van de vader werd aan de volgende generatie doorgegeven. 

In 1998 werd het mogelijk gemaakt om een kind de achternaam van de moeder mee te geven, en in 2024 werd ook de combinatie van beide achternamen mogelijk.

Terug naar de foto. Die is naar alle waarschijnlijkheid genomen in de tuin van het huis van mijn grootouders in Geleen, wellicht ter gelegenheid van een bruiloft of andere feestelijke gelegenheid. Dat zullen wij als gezin bijgewoond hebben en dat betekende met we z’n allen met de trein vanuit Soestdijk die kant op zijn gereisd. Dat deden we niet vaak, hooguit eens in het jaar. 

De rest van de Harmen woonden allemaal in de buurt. Mogelijk heeft dit ertoe bijgedragen dat wij nauwelijks een relatie opbouwden met de neven en nichten aan mijn moeders kant. 

Of mijn naamgenoot-neven zelf ook de naam van hun grootvader hebben doorgegeven, weet ik niet. 

Ik wel. 

Met genoegen.

(Dit blog verschijnt gelijktijdig in de Nieuwsbrief van de VOV te Voorschoten)